Tlhaloso ea ISC ea 'tokelo ea ho kenya letsoho le ho rua molemo ho saense' e fana ka moralo o hlakileng oa ho utloisisa tokelo ea saense, e totobatsang tšebeliso ea eona lipatlisisong, maano, le phihlello ea lefats'e ea tsebo ea saense. E hlakisa boitlamo, menyetla, le boikarabello ba ho netefatsa phihlello ea lefats'e ho saense, ho khothaletsa lipuisano tsa lefats'e ho bopa bokamoso bo kenyeletsang bohle le bo tsitsitseng.
Ho kenya letsoho le ho rua molemo ho saense (e khutsufalitsoeng ho 'tokelo ea saense') ke tokelo ea batho bohle, empa kutloisiso le tšebeliso ea tokelo ena e bile bothata. Litlamo tsa naha tse mabapi le tokelo ea ho kenya letsoho le ho rua molemo ho saense li hlokomolohuoe, athe se boleloang ke bo-rasaense - ho kenyelletsa le boteng ba motheo ba tokelo ena - bo ntse bo hlokomolohuoa ke mokhatlo oa lefats'e oa saense.
Lintlha tsa bohlokoa ka har'a mahlale le sebopeho sa leano la mahlale li lula li sa utloisisoe ebile li sa ntlafatsoe hantle. Tsena li kenyelletsa pono ea mahlale e le karolo ea mantlha ea setso sa batho, bohlokoa ba thuto le phihlello ea mahlale e le tokelo ea botho, boitlamo ba ho sireletsa bahlahisi ba tsebo le tlhahiso ea tsebo, le tabatabelo ea phihlello ea 'nete ea lefats'e ea tšebeliso le. melemo ea saense.
Tlhaloso ea ISC e hlakisa hore na 'tokelo ea saense' e bolela'ng, le hore na e tla fetola mokhoa oa saense joang, le tšebeliso ea tsebo e hlahisoang.
Tokelo ea ho kenya letsoho le ho rua molemo ho saense ke moralo o tloaelehileng o re phephetsang ho nahana hore na litokelo tsa rona e lokela ho ba life ha re sebelisana le saense le ho e sebelisa. Sena se tsamaisana le li-ISC Melao-motheo ea Tokoloho le Boikarabelo ho Saense, e re khothalletsang ho nahanisisa ka maemo -tokoloho e lokelang ho sireletsoa le boikarabelo bo lokelang ho bolokoa - e nolofalletsang tsoelo-pele ea saense bakeng sa tsoelo-pele ea khotso le e tsitsitseng ea botho. Tokelo ea ho kenya letsoho le ho rua molemo ho saense e ikamahanya le Melao-motheo ena ka ho beha litabatabelo tse nepahetseng bakeng sa litokelo le tokoloho, ha e ntse e li leka-lekanya le boikarabelo le meeli.
Melao-motheo ka bobeli e bohlokoa ponong ea ISC ea saense e le Molemo oa Sechaba oa Lefatše, e behang saense e le a E molemo mohlodi o lokelang ho fumaneha ka bolokolohi le ka ho sa feleng mme o fumanehe ho mang kapa mang.
Ntle le ho sireletsa mokhoa o lokolohileng le o nang le boikarabelo oa saense, 'me ntle le kananelo ea bokahohle ea tokelo ea ho kenya letsoho le ho rua molemo ho saense, pono ena ea karolo e bohareng ea saense sechabeng e ke ke ea phethahala. Ha tlhompho ea tokoloho ea mahlale le boitlamo ba boikarabello ba mahlale e ntse e fokotseha lefatšeng ka bophara, sechaba sa lefats'e sa saense se tobane le khatello e kholo ea ho sebetsana le litšokelo tse ngata, tse khahlano le tse teng tse tobaneng le sechaba sa rona.
Ka hona, tokelo ea ho kenya letsoho le ho rua molemo ho saense e tlameha ho amoheloa ka linako tsohle e le tokelo ea batho bohle kamoo e leng kateng.
Lekhotla la Machabeng la Saense le lumela hore ho na le tokelo ea botho ea bokahohleng ea ho kenya letsoho le ho thabela melemo ea saense, le hore ke boikarabelo ba mebuso ho theha le ho boloka menyetla ea baahi ea ho sebelisa tokelo ena.
Tokelo ena e nka tokelo ea motheo ea tsebo ea saense ea ho bala le ho ngola, le tokelo ea thuto ea saense, koetliso le boeletsi.
ISC e bona tlhaloso ena ea tokelo ea ho kenya letsoho le ho rua molemo ho saense e le tokomane e phelang. E eteletsoeng pele ke Komiti ea Tokoloho le Boikarabello ho Saense, litho tsa ISC li na le monyetla oa ho kopanela khafetsa ho netefatsa hore mosebetsi oa rona o lula o le bohlokoa.
Tlhaloso ea ISC ea tokelo ea ho nka karolo le ho rua molemo ho saense e phahamisa tlhokomeliso ea bohlokoa ba tokelo ena - le boitlamo mabapi le eona - ho pholletsa le lichaba tsa saense, litokelo tsa botho, le maano. Tlhaloso ea ISC e ikemiselitse ho khothaletsa lipuisano tse pharaletseng le ho kenya letsoho ntlafatsong e tsoelang pele ea tokelo ea ho kenya letsoho le ho rua molemo ho saense ka litsela tse tla tsoela batho bohle molemo hohle.
Tokelo ea ho Kenela le ho Rua Molemo ho Mahlale
Kopitsa le ho hatisa phousetara ea rona mabapi le tlhaloso ea ISC ea tokelo ea ho nka karolo le ho rua molemo ho saense. Tšehetsa thomo ea ISC ea ho phahamisa tlhokomeliso ka ho e hlahisa ofising ea hau, lab, kapa phaposing ea hau, 'me u e arolelane le basebetsi-'moho le uena le sechaba.
Tokelo ea ho kenya letsoho le ho rua molemo ho saense (e buang ka litokelo tsohle, litokelo, le boikarabelo bo amanang le saense) e nkoa ka bokhutšoanyane ho Article 27 ea Phatlalatso e Akaretsang ea Litokelo tsa Botho (UDHR, 1948), le ho Article 15 ea Selekane sa Machaba sa Litokelo tsa Moruo, Bochaba le Setso (ICESCR, 1966), empa ha ho le e 'ngoe ea litokomane tsena e fanang ka lintlha tse ngata mabapi le hore na tokelo, meeli ea eona, le litlamo ho eona. Leha ho le joalo, tsena li tšohloa ka nako e telele ho 'Tlhaloso e akaretsang No. 25 ho sehlooho sa 15: saense le litokelo tsa moruo, tsa sechaba le tsa setso '(2020). Seo re se hlokang hona joale ke tlhaloso e hlakileng haholoanyane ea tokelo ea ho kenya letsoho le ho rua molemo ho saense le ho sebetsa ha eona ka mokhoa o sebetsang mabapi le kamoo saense e etsoang kateng le kamoo tsebo ea saense e sebelisoang kateng.
Lintlha tsena tse hlalosang li fana ka tlhahisoleseding e eketsehileng bakeng sa karolo ka 'ngoe ea tlhaloso ea ISC ea tokelo ea ho kenya letsoho le ho rua molemo ho saense, e hlalosang mabaka a susumetsang ho kenyelletsoa ha bona, le liphello tsa bona bakeng sa ts'ebetso ea saense le tšebeliso ea tsebo ea saense.
Tataiso ea tlhaloso ea ISC
Khoasolla tataisoRe o mema hore o arolelane maikutlo a hao mabapi le tlhaloso ya ISC ya tokelo ya ho nka karolo le ho rua molemo ho mahlale. Tlhaloso ena e reretsoe ho khothaletsa lipuisano tse pharaletseng le ho kenya letsoho ntlafatsong ea eona e tsoelang pele molemong oa bohle. Maikutlo a hau a tla thusa ho netefatsa hore maikutlo a fapaneng a theha morero ona.
Likarabo tsa lethathamo la lipotso hape li tla thusa ISC ho tseba mekhoa le mekhoa ea hore na tlhaloso ena e lemohuoa joang, ka hare le ka ntle ho litho tsa rona. Sena se tla re lumella ho lekanya ho tloaelana, likarolo tsa bohlokoa tsa thahasello, le ho tataisa ketso e tlang.
Haeba o fana ka lintlha tsa ho ikopanya, li tla sebelisoa feela bakeng sa lintlha tsa morao-rao mabapi le litšebelisano le liketsahalo tse tlang. Likarabo tse sebelisitsoeng litlhahlobong tsa lipalo-palo li ke ke tsa tsejoa.
Lenane la maikutlo
Bakeng sa lipotso leha e le life, ikopanye le moetapele oa projeke Vivi Stavrou.
'Muso oa New Zealand o tšehelitse CFRS ka mafolofolo ho tloha 2016. Tšehetso ena e ile ea nchafatsoa ka seatla se bulehileng ka 2019, le Lekala la Khoebo, Boqapi le Mesebetsi, le tšehetsa CFRS ka CFRS Special Advisor Gustav Kessel, e thehiloeng Royal Society Te Apārangi, le ke Dr Roger Ridley. , Motsamaisi Keletso le Boikoetliso ba Setsebi, Royal Society Te Apārangi.