Mokhuts'oane oa pholisi / molaetsa oa likeletso
Ka November 2011, baetapele ba fetang 50 ba thuto le ba khoebo ba ile ba bokana ka matsatsi a 4 ho Sigtuna Foundation, haufi le Stockholm, Sweden. Ba ne ba emetse mefuta e mengata e fapaneng ya dithuto, diindaseteri le dinaha ka sepheo se le seng sa ho hodisa bolekane bo sebetsang pakeng tsa barutehi le indasteri molemong o moholo wa setjhaba.
Barupeluoa ba khothalelitsoe ho nahana ka boiqapelo le ka bolokolohi ba fapanyetsana mehopolo e ke keng ea amahanngoa le motho ka mong. Ho ile ha hlokomeloa qalong hore ho na le libaka tseo likamano tsa indasteri ea thuto li seng li ntse li sebetsa hantle - le tseo ho ka ithutoang ho tsona - empa ho na le libaka tse ling tse ngata tseo likamano li lokelang ho ntlafatsoa ho tsona. Tsepamiso e ne e le ho tsa morao-rao, ka har'a maemo a pharaletseng a liphephetso tse kholo bakeng sa ts'ebetso ea lefats'e. Puisano e ne e fapane ebile e ruile, 'me e tla joalo ka ha e ne e etsahala har'a mathata a moruo a lefats'e, ho ne ho e-na le maikutlo a matla a hore maemo a teng ha a amohelehe le hore tlhokahalo ea ho theha likamano tse matla le tse hlahisang litholoana pakeng tsa barutehi le indasteri e ntse e eketseha ka potlako. .
Seboka sa Sigtuna se ne se hlophisitsoe ke Komiti ea Tokoloho le Boikarabello boitšoarong ba Saense (CFRS), e leng komiti ea maano ea Lekhotla la Machaba la Saense, ka kopanelo le Royal Swedish Academy of Sciences le Royal Swedish Academy of Engineering. Tlaleho ea kopano e fumaneha webosaeteng ea ICSU. Polelo e khuts'oane e latelang ke kakaretso ea tse ling tsa litlatsetso le liqeto tsa bohlokoa haholo. Le hoja lintlha tse totobalitsoeng Lengolong lena la Keletso li bontša tumellano pakeng tsa batho ba bileng teng kopanong, CFRS ke eona feela e ikarabellang bakeng sa likahare tsa eona.
Bobeli ba thuto le indasteri li kenyelelitsoe, 'me li itšetlehile ka maemo a pharaletseng a sechaba. Maikemisetso, likhothatso le liqholotso tsa likamano lipakeng tsa barutehi le indasteri li ka shejoa ka nepo feela ho latela litlhoko le litakatso tsa sechaba ka kakaretso. Ka nako e ts'oanang, ke habohlokoa ho hlokomela hore maemo a ho phethahatsa likamano tse joalo a ka fapana haholo ho ea ka linaha, 'me likarolo tse sa tšoaneng tsa saense li itšetlehile ka lintlha tse sa tšoaneng tse kenyeletsang moruo, setso, histori le thuto.
Likarolo tsa setso tsa barutehi le indasteri thutong, koetlisong, tlhahisong ea tsebo, boqapi le tlhahiso bakeng sa 'maraka bonyane li bohlokoa lekholong la bo21 la lilemo joalo ka pele. Ho matlafatsa mesebetsi ena ka likamano tse sebetsang hantle ke sepheo se loketseng le sa bohlokoa. Ka nako e ts'oanang, ho na le tlhokahalo e potlakileng ea ho sebetsana le Liphephetso tse kholo tsa Lefatše tse sokelang bokamoso ba lichaba le polanete ka kakaretso. Ho na le tlhokahalo ea barutehi le indasteri, ba sebelisana le mafapha a mang a sechaba, ho hlahisa litharollo tsa phano ea lijo, metsi le tšireletso ea matla, hammoho le phallo ea bofuma le tekano ea bophelo bo botle. Likamano tse ncha tsa leano lipakeng tsa mahlale a lefapha la sechaba le khoebo ea lekala la poraefete lia hlokahala ho tobana le liqholotso tsena, ka har'a mokhoa o sa tsoa ntlafatsoa oa Khōlo e Tala.
Ka nako e ts'oanang, boiteko bo hlokahalang bakeng sa ho hlahisa litšebelisano tse sebetsang hantle tsa thuto le indasteri, tse sebetsanang le litlhoko tse hatellang haholo tsa sechaba, ha lia lokela ho khelloa fatše. Merero e mengata e fapaneng ea ho khothaletsa tšebelisano lipakeng tsa barutehi le indasteri e lekiloeng ka katleho e fapaneng. Ka linako tse ling ba sebelitse hantle, ha ba bang ba sa atleha hakaalo. Ha ho na mohlala o le mong o bonolo o ka sebelisoang maemong ohle linaheng tsohle. Leha ho le joalo, ho na le mabaka a 'maloa a tloaelehileng ao, ha a shejoa hantle le ho rarolloa hantle, a ka thusang ho qoba ho se utloisisane le maraba.
Tšebelisano efe kapa efe e sebetsang e hahiloe holim'a kutloisiso, le tlhompho ea lithahasello tse tšoanang le tse fapaneng. Maikutlo le likhothatso tsa batšoantšisi ba thuto le khoebo ke life, ka ho latellana? Litebello tsa bona ke life ’me ke hokae moo ho ka bang molemo ho bohle?
Ha ho shejoa ka pono ea barutehi, litšebelisano le indasteri li na le lintho tse ngata tse khahlang, ho kenyelletsa:
'Me ha e talingoa ka lehlakoreng le leng, thuto e nkoa e le ea bohlokoa ke indasteri bakeng sa:
Hoa utloahala hore litšebelisano, tse etselitsoeng ho sebelisa le/kapa ho matlafatsa litšobotsi tsena, li na le monyetla o moholo oa ho atleha ho feta tse li hlokomolohang kapa tse li sokelang.
Ka ho hlokomela hore ho na le litloaelo le litloaelo tse sa tšoaneng pakeng tsa barutehi le indasteri, Molao-motheo oa Bokahohle (tokoloho le boikarabelo) oa Saense o fana ka moralo o pharaletseng oa melao-motheo oo ho oona ho ka shejoang likamano lipakeng tsa barutehi le indasteri:
Molao-motheo oa Bokahohle (tokoloho le boikarabello) ba Saense: tloaelo e sa lefelloeng le e nang le boikarabelo ea mahlale ke ea bohlokoa tsoelopeleng ea mahlale le boiketlong ba batho le tikoloho. Tloaelo e joalo, likarolong tsohle tsa eona, e hloka bolokolohi ba ho tsamaea, ho kopana, ho itlhalosa le puisano bakeng sa bo-rasaense, hammoho le phihlelo e lekanang ea data, tlhahisoleseding, le lisebelisoa tse ling bakeng sa lipatlisiso. E hloka boikarabello maemong ohle ho etsa le ho buisana le mosebetsi oa mahlale ka bots'epehi, tlhompho, toka, bots'epehi, le ponaletso, ho elelloa melemo ea ona le likotsi tse ka bang teng.
Ka ho kopanya ho nahanoa ka Molao-motheo oa Bokahohle, le maikutlo le liphihlelo tse fapaneng tsa thuto le indasteri, motho a ka hlakisa melao-motheo e mehlano kapa litaba tse lokelang ho nahanoa ho theha likamano tse sebetsang hantle ho rarolla mathata a sechaba a lefats'e:
Ho amohela litaba tsena ho bohlokoa ho fihlela litšebelisano tse nang le morero le tse hlahisang litholoana tse sebetsanang le liphephetso tsa lefatše ka bophara. Ba fana ka sebaka se setle sa ho qala likamano tse ncha lipakeng tsa thuto le indasteri.
Temoso ena ea Keletso ke boikarabello ba CFRS, 'me ha e hlile ha e bontše maikutlo a mekhatlo e ikemetseng ea Litho tsa ICSU.