Polelo ea Lekhotla la Machabeng la Saense (ISC) le Affiliated Bodies* e hlokomelisa maemo a hajoale a phephetso a lipatlisiso tse amanang le phetoho ea maemo a leholimo, a tšoauoang ka ho fokotsoa ha lichelete le tlhoko e potlakileng ea ho sireletsa litholoana tsa mahlale, ho tšehetsa bots'epehi ba mahlale le ho aha tšepo ho litsi tsa mahlale le tsa mahlale ka mekhoa e kenyeletsang bohle le e kopanetsoeng.
ISC le Mekhatlo e Kopanetsoeng ea eona e itlama ho sebetsa le bankakarolo ba bangata ho kenyeletsoa batšehetsi ba lichelete, mebuso, mekhatlo ea linaha tse ngata, sechaba se pharaletseng sa mahlale, le sechaba ho sireletsa le ho matlafatsa tšebelisano ea machaba ea saense bakeng sa tlhahlobo ea boemo ba leholimo le ts'ebetso.
Phetoho ea boemo ba leholimo ea anthropogenic ke e 'ngoe ea likoluoa tse thata ka ho fetesisa tse tobaneng le batho. E tšoauoa ka litšusumetso tse hokahaneng, bofokoli bo sa lekanang, le tlhoko ea ketso e kopaneng maemong a lefats'e, e tlatselletsoang ke litharollo tse ikhethileng tsa maemo a ho ikarabella bakeng sa phapano ea libaka, nalane, moruo oa sechaba le setso.1. Tšebelisano ea machaba ea saense e bohlokoa bakeng sa ho arabela liphephetso tse joalo tse kopanetsoeng. E thusa ho kopanya lisebelisoa tsa lichelete le tsa batho, e matlafatsa ho arolelana lintlha, 'me e khothalletsa tsoelo-pele ea saense ka ho kenyelletsa lintlha le maikutlo a tsoang ho maemo a fapaneng. Sehlopha sa Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), mohlala, e bile mothusi ea bohlokoa oa lipatlisiso tsa phetoho ea maemo a leholimo, maano le lipuisano tsa machaba. Tšebelisano e matlafatsa tumellano ea saense le ho theha maemo a ho nolofalletsa phetisetso ea theknoloji, tšebelisano-'moho lipolotiking le lipuisano tsa saense. Sechaba sa lefats'e sa mahlale se khothaletsa ts'ehetso e tsoelang pele bakeng sa lipatlisiso tsa mahlale le tšebelisano 'moho ho rarolla mathata a nako e telele a amang bophelo bo botle ba rona haholo.
Saense e tšepahalang, ea morao-rao ea boemo ba leholimo e ea hlokahala ho ts'ehetsa maano a ho ikamahanya le maemo le ho fokotsa maemo, ho nolofalletsa nts'etsopele ea theknoloji, ho tsebisa moralo oa nako e telele, le ho fana ka melemo e batsi bakeng sa nts'etsopele ea moshoelella. Ho nyenyefatsa bokhoni le mekhoa ea ho bokella lintlha le ho arolelana litaba ho sokela bokhoni ba rona ba ho arabela litlamorao tsa boemo ba leholimo kajeno le nakong e tlang. Mohlala, ho nyenyefatsa maemo a leholimo ho fokotsa haholo bokhoni ba rona ba ho lepa maemo a leholimo a feteletseng le ho fana ka temoso esale pele. Ntle le tsebo e arolelanoang le temoso ea pele, ho pepeseha ho eketsehileng le ho ba kotsing ea liketsahalo tse joalo ho tla eketsa litšenyehelo tsa ho hlaphoheloa le ho tsosolosoa.
Maemo a hajoale a phephetso le a rarahaneng a hlahisitse litšitiso tse kholo bakeng sa lipatlisiso le tšebelisano-'moho e amanang le boemo ba leholimo, hammoho le ho fetolela tsebo ea mahlale hore e be liketso tsa ho fokotsa maemo le ho ikamahanya le maemo. Re na le phokotso e kgolo ya ditjhelete bakeng sa mananeo a tshebedisano ya saense le ntshetsopele dibakeng tse mmalwa tsa lefatshe2. Khaello e matla ea lisebelisoa e bakoang ke ho fokotseha hona, e baka likotsi tse teng bakeng sa marang-rang a nako e telele le litsi tse sebelelitseng sechaba sa lefats'e e le sethala sa nts'etsopele ea tsebo e hokahaneng 'me li ananeloa ka tšusumetso ea tsona e ntle maemong a naha le a tikoloho.
Boemo bona bo fana ka monyetla oa ho nahana bocha hore na mahlale a amanang le phetoho ea tlelaemete e sebelisoa joang, e tsamaisoang le ho kenyeletsoa leanong. Boikarabello ba ho boloka lichelete tsa lipatlisiso tsa boemo ba leholimo bo tlameha ho arolelanoa ka ho lekana kaha matsete ana a fana ka melemo ho sechaba lefatšeng ka bophara.
Ho boetse ho na le tlhokahalo ea ho sireletsa liphetho tsa mahlale, ho kenyeletsoa lintlha (tse kang data ea nalane bakeng sa ho beha leihlo), le ho netefatsa hore lia ntlafatsoa le ho arolelanoa ka kopanelo le ho fihlelleha, li pepenene ebile li ikemetse.
Ho potlakile ka ho tšoanang ke tlhokahalo ea ho ts'ehetsa bots'epehi ba mahlale le ho khothaletsa ts'epo ea sechaba litsing tsa mahlale le lipatlisiso. Boemong ba hajoale ba lefats'e, moo litaba tse fosahetseng, disinformation le tlhaloso e fosahetseng ea data e se e le mathata a maholo, ho bohlokoa ho feta leha e le neng pele hore lichaba tsa saense li bonts'e bohlokoa ba lipatlisiso le ho khothaletsa bolokolohi ba tlhahisoleseling mabapi le boitšoaro le puisano ea lipatlisiso.3. Mehaho e matla le lisebelisoa tse sireletsang pepeneneng le ho hlahisa tšepo ea sechaba li bohlokoa bakeng sa sena.
Saense e ka kenya letsoho liphellong tse molemo tsa sechaba, moruo le tikoloho4. Leha ho ntse ho hlokomeloa bonnete ba metrics ea nako e khuts'oane ea nako e khuts'oane ea moruo le lipolotiki, matsapa a mahlale a tlameha ho lumelloa ho sebeletsa melemo ea nako e telele ea sechaba le ho sebeletsa ho rarolla mathata a maholo a lefats'e. Ho sebetsana le phephetso ea boemo ba leholimo ho boetse ho hloka boitlamo ba ho etsa bonnete ba hore saense e bulehile haholoanyane, e kenyeletsa, 'me e ka sebetsa, le hore tšebelisano e matla ea machaba le tšebelisano-'moho le sechaba lia matlafatsoa.
Lekhotla la Machabeng la Saense (ISC) ho kenyeletsoa mekhatlo ea lona e ikopantseng le khothaletsa bafani ba lichelete, mebuso, mekhatlo ea linaha tse fapaneng, sechaba sa mahlale, le sechaba ka bophara ho nka khato e tiileng ho sireletsa le ho matlafatsa tšebelisano ea mahlale ea machaba bakeng sa ho lekola boemo ba leholimo le ts'ebetso. Re ananela tshepo le disebediswa tseo mebuso le ditheo tsa dithuso tsa ditjhelete di beileng matsete ho fihlela jwale ho ntshetsopele ya tsebo.
Ka maikutlo a boikarabello bo arolelanoang le ha maemo a lefats'e a fetoha, ho utloisisa hore lipuisano le lipatlisiso tsa bohlokoa li bohlokoa ho fihlela phello, re itlama ho liketso tse latelang:
Ho sireletsa le ho matlafatsa tšebelisano ea machaba ea saense ha se taba ea boikhethelo; ke tlhokahalo e potlakileng. Tirisanommogo e tsamaisana le go tlhabolola le go abelana kitso ya saense ka tsela e e bulegileng, e e akaretsang botlhe le e e ka tsewang kgato. Ho feta leha e le neng pele, re hloka mahlale a leholimo a fapaneng le a sebelisanang 'moho ho arabela koluoa ea boemo ba leholimo ka tsela e akaretsang le e thehiloeng bopaking, e fanang ka melemo ho sechaba, lichaba le polanete le molemong oa bophelo bo botle ba bohle.
The Affiliated Bodies ke boikitlaetso bo kopanetsoeng ba mahlale ’me mananeo a tšehelitsoe ka kopanelo ke ISC le mekhatlo e meng ea machaba le ea mebuso. Ba latelang ba tiisitse polelo ena:
setšoantšo: Moprofesa Ed Hawkins (Univesithi ea ho Bala), CC-BY 4.0
Bala haholoanyane ka Saense bakeng sa ketso ea tlelaemete: lenaneo la 2026 
Bala haholoanyane ka pitso ea IPCC bakeng sa mabitso: bangoli ba etelletseng pele le bahlophisi ba tlhahlobo - Mohala o se o koetsoe 
Bala haholoanyane ka merero e Leshome e mecha ea leano la saense ho theha bokamoso bo tsitsitseng ho pholletsa le Asia 
